Mở rộng

Kiến trúc sư và gia chủ trong thẩm mỹ kiến trúc nhà ở

SGTT.VN - Trong thực tế hầu như không một gia chủ nào lại không cảm thấy bối rối khi đưa ra quyết định về hình tướng và dung nhan của căn nhà sẽ xây mới của mình. Chọn kiểu nhà: truyền thống, tân cổ điển, hiện đại hay hậu hiện đại?

Nói ở một góc khác, bất kỳ một cá nhân nào cũng cần có kiến thức kiến trúc và đương nhiên từ hành trình kiến thức đó họ mới đủ nền tảng để có chủ kiến thẩm mỹ kiến trúc.


Chỉ một đoạn đường ngắn trong dự án khu đô
thị mới ở Hải Phòng đã có thể thấy đủ loại
kiến trúc, kiểu dáng nhà ở thế này.
Ảnh: Quốc Dũng

Nhìn qua những khuynh hướng kiến trúc nhà đô thị Việt Nam hôm nay, điều rõ ràng nhất có thể thấy là không đúng bài. Nếu theo tư tưởng chủ đạo của kiến trúc hiện đại: Ít là nhiều (less is more). Rõ ràng là chưa thấy có mẫu mực như vậy mà chỉ thấy: Ít mà rối.

Chuyện từ rối đến loạn, phần nhiều do ham hố quá trớn, cái gì thấy ưng bụng, bắt mắt là cứ thế ôm hết vào. Không theo một trào lưu kiến trúc cụ thể nào hoặc có khi tệ hại hơn khi đưa vào một căn nhà chưa đầy 30m2 một đống hổ lốn các khuynh hướng kiến trúc.

Dù ở Sài Gòn hay Hà Nội, thật khó tìm một gia chủ nào mê gu kiến trúc hiện đại của kiến trúc sư lừng danh Mies Van De Rohe và muốn làm tới cùng cho mình một căn hộ chỉ có da và xương (kính và sắt), một tư tưởng chủ đạo kiến trúc hiện đại. Hiện trạng trên đã minh bạch một thực tế, không thấy có mối tình đẹp nào giữa một vị kiến trúc sư và một chủ nhà có văn hoá để cho ra một tác phẩm đẹp và đúng gene di truyền của một trào lưu kiến trúc.

Hơn nữa ở Việt Nam thường thì người ta đặt hàng khơi khơi: “Vẽ cho tôi một căn nhà”. Hiếm có người chọn kiến trúc sư theo trường phái kiến trúc nào đó để đặt hàng và cũng không thấy một vị kiến trúc sư nào xác định mình là học trò, là người trung thành của một trào lưu kiến trúc. Vì sao người ta có thể dễ dàng tìm thấy một nhà thơ, nhà văn, hoạ sĩ chỉ sáng tác theo từng thể loại, trào lưu nghệ thuật cụ thể, nhưng lại khó tìm được một ông kiến trúc sư chỉ tâm huyết thiết kế theo một phong cách, một trào lưu?

Có nhiều vị kiến trúc sư nói: “Sẽ rất hạnh phúc khi nhận làm đồ án cho chủ nhà có văn hoá”. Văn hoá của chủ nhân những ngôi nhà mới sẽ là chuẩn mực để hình thành thẩm mỹ kiến trúc, hay nói rộng hơn là qua ngôi nhà mình sở hữu, chủ nhân cùng sáng tạo với kiến trúc sư để có một tác phẩm kiến trúc.

Ngày nay dư luận bàn về trào lưu kiến trúc Hậu hiện đại, với những xu hướng như quay về với cổ điển nhưng lại phải theo phong cách thẩm mỹ quốc tế rồi lại phải có xu hướng tân bản xứ… một đống các xu hướng thẩm mỹ đầy mâu thuẫn nhưng lại bắt buộc thể hiện trong cái khung đồng nhất và đề cao tính trật tự…


Căn nhà dí dỏm của KTS người Mỹ Robert
Venturi tại đồi Chestnut, Pennsylvania.

Vấn đề ở đây một lần nữa lại chỉ ra rằng, sự kết hợp văn hoá của giới chủ nhà và khuynh hướng nghệ thuật của các kiến trúc sư ngày càng phải đối diện với những thách thức thẩm mỹ kiến trúc phức - tạp - tinh - tế hơn.

Không gì hạnh phúc cho bằng khi người ta có một căn nhà trong một khu phố thuần theo một trào lưu kiến trúc đã được cả cộng đồng tinh lọc. Thậm chí nếu có một gia chủ nào đó kết hợp tinh tế văn hoá thẩm mỹ của mình với sự sáng tạo táo bạo của kiến trúc sư để cho ra một tác phẩm gây tranh cãi thì cái cách mà tác phẩm không giống ai đó tạo ra điểm nhấn, tạo ra một cấu trúc thay đổi nhịp điệu buồn chán cũng sẽ tạo ra cảm xúc hứng thú cho cộng đồng.

Hiện nay, nhu cầu có nhiều công trình kiến trúc có giao tiếp với cộng đồng là một nhu cầu bức bách trong đời sống ngột ngạt chật chội của đô thị. Không thể chỉ trong cậy những công trình kiến trúc công cộng làm nhiệm vụ đó mà nên tạo ra một trào lưu giao tiếp cộng đồng tích cực của kiến trúc nhà ở, nhất là các nhà phố mặt tiền đường. Khi kiến trúc sư Hậu hiện đại nổi tiếng người Mỹ Robert Venturi tạo ra ngôi biệt thự cho mẹ ông tại đồi Chestnut, Pennsylvania, đó là một trong những công trình rất dí dỏm, gây nhiều tranh cãi. Nhưng xét về hiệu quả, tác phẩm ấy đã thành công trong sự giao tiếp với cộng đồng.

Bất cứ ai ra đường, ngay phút đầu tiên cũng muốn ngắm phố, ngắm nhà và trong sự giao tiếp đó, không ai muốn mình bị hành hạ bằng những khối hình hộp rập khuôn. Nếu một chủ nhân nào đó có ý thức muốn căn nhà của mình là một tác phẩm đẹp lạ, rất ngộ, thậm chí là hài hước… thì chính căn nhà họ đã hằng ngày thay họ tặng cho cộng đồng không chỉ giá trị thẩm mỹ mà còn là cả nguồn cảm hứng sống.

Trần Dung Quang