Mở rộng

Hoa mắt với sơn tường

SGTT.VN - Mỗi khi làm phương án kiến trúc, kiến trúc sư hay nhận được lời giục của khách hàng, yêu cầu trình duyệt phối cảnh 3D, để xem hình thù màu mè ngôi nhà nó ra làm sao. Thực ra, điều này là chưa cần thiết, vì vấn đề sơn khá riêng biệt, thực hiện sau cùng, hầu như không ảnh hưởng nhiều tới các hạng mục khác.


Những điểm nhấn bằng màu để tránh một cảm
giác trống trải, lạnh trong nội thất.

Cuộc đua màu sắc

Các hãng sơn có chủng loại sơn tường cho công trình kiến trúc – xây dựng luôn nghiên cứu đưa ra những sản phẩm mới, màu sắc mới phù hợp với thị trường và thị hiếu người tiêu dùng. Đặc biệt là vấn đề màu sơn. Số lượng màu sơn trên bảng màu thậm chí có thể là yếu tố quyết định để khẳng định thương hiệu mạnh trên thị trường với người tiêu dùng (tất nhiên không phải với kiến trúc sư hay giới chuyên môn). Bởi người tiêu dùng thì luôn thích có nhiều để lựa chọn (tâm lý tiêu dùng). Thế nên có chuyện nhân viên của các hãng sơn đến chào hàng khách hàng, thì khách hàng chọn ngay anh có nhiều màu; còn anh ít màu hơn đành ngậm ngùi chịu thua! Các hãng sơn tường trên thị trường hiện nay có thể có đến hàng trăm cho đến hàng nghìn màu. Bên cạnh việc có một bảng màu có sẵn (sản xuất sẵn) thường là vài chục màu, thì tất cả các màu trong hàng trăm, hàng nghìn màu kia đều được thực hiện khi có yêu cầu bằng hệ thống máy pha màu từ những màu gốc. Và đó cũng là lý do để các hãng sơn đua nhau thiết bị song hành cùng màu sắc, và khả năng trang bị máy pha màu cho các đại lý để tiếp cận thị trường được sâu, rộng hơn.

Ở góc độ khách hàng, nhất là những khách hàng “khác thường”, thì cũng có một tâm lý “chơi nổi”, “không đụng hàng”, “hàng độc”… Họ không muốn màu của nhà mình bị giống công trình khác, không muốn bị so sánh với bất cứ ngôi nhà nào khác. Đây cũng là lý do để các nhà sản xuất liên tục tăng số lượng màu và đưa ra những màu cá biệt (tất nhiên giá cũng cao hơn). Thực ra, nhiều khi vấn đề giá không liên quan đến chi phí sản xuất, mà là vấn đề tâm lý tiêu dùng. Những màu đặc biệt có giá cao hơn nên ít người dùng, và vì lẽ đó nó thành… đặc biệt, ít bị đụng hàng.

Với công nghệ phát triển như hiện nay, thì có thể nói không có màu nào mà không nằm trong tầm kiểm soát của các nhà sản xuất sơn. Tuy vậy, thực tế việc xây dựng lại khác rất nhiều.

Buồn vui chuyện chọn màu

Về cơ bản, màu sơn cho một ngôi nhà được phân làm hai nhóm: ngoại thất và nội thất. Cả hai nhóm màu này đều được chọn trên cơ sở của nhiều yếu tố chứ không phải là cảm quan thông thường. Ví dụ như màu ngoại thất cần căn cứ vào tính chất và phong cách kiến trúc, môi trường xung quanh, khí hậu nơi xây dựng công trình… Màu nội thất cũng phải căn cứ vào phong cách nội thất, chất liệu và màu sắc đồ nội thất, giải pháp chiếu sáng nội thất, ý thích và tính cách chủ nhân hay người sử dụng trong mỗi không gian…

Trên các palette màu (hay còn gọi là bảng màu, quạt màu) của các hãng sơn in tới hàng trăm, hàng ngàn màu nhưng thực tế thì với một ngôi nhà bình thường chỉ cần một vài màu là đủ. Màu sắc của kiến trúc không như quần áo, thời trang dễ thay đổi trong một sớm một chiều (dù có thể thay đổi) nên sơn càng ít màu, nhẹ nhàng sẽ có hiệu quả hơn là sơn quá nhiều màu, quá rực rỡ – dễ gây khó chịu, phản cảm.

Có kiến trúc sư ví von rằng: chọn màu cũng như… nếm rượu. Lại có kiến trúc sư khá cực đoan, chọn một bảng màu có mỗi hai màu và bắt khách hàng theo, từ nhà này sang nhà khác. Ấy vậy mà không ai phàn nàn gì, bởi anh thuyết phục quá giỏi, và anh biết “lái” khách hàng chú trọng vào vấn đề công năng và không gian kiến trúc, hơn là vấn đề thẩm mỹ màu. Lại có văn phòng thiết kế làm sẵn vài bảng màu. Tuỳ từng trường hợp cụ thể của khách hàng mà đưa ra hoà sắc phù hợp. Cứ thế mà “diễn”, khỏi phải xoè bảng màu ra hoa mắt. Ví dụ như khách hàng trẻ, mạnh mẽ, thì tư vấn cho nhóm màu mạnh, nóng; khách hàng có yêu cầu màu theo mệnh thì cứ kim – mộc – thuỷ – hoả – thổ mà gọi màu ra. Cái cách phối màu theo mệnh này, khổ nhất là mệnh thuỷ, với màu gốc là màu đen. Chính một kiến trúc sư kiêm chuyên gia phong thuỷ đã nhiều lần than rằng: cứ theo cách mệnh gì màu đấy thì… chết. Màu sắc theo ngũ hành là một vòng tuần hoàn, ràng buộc và cân bằng lẫn nhau; và có nhiều biến thể; chứ không phải cứ hoả là đỏ, mộc là xanh lá cây, thuỷ là đen… Và nếu cứ theo cách chọn màu này, thì chắc các hãng sơn chỉ còn để lại năm nhóm màu theo ngũ hành.

Người viết bài này từng có lần bị khách hàng yêu cầu dứt khoát phải sửa phối cảnh 3D sang màu xanh lá cây toàn bộ công trình vì… khách là mệnh mộc! Mặc dù giải thích rất nhiều là không nhất thiết phải như vậy, và vì trong môi trường và bối cảnh công trình thường có cây xanh – là màu tự nhiên, nên tránh để kiến trúc và cây xanh lẫn vào nhau; phải làm cho chúng tôn nhau lên; nhưng khách hàng dứt khoát không chịu. Nhiều kiến trúc sư đã thừa nhận rằng: hiện nay, số khách hàng hiểu biết cũng nhiều hơn, nhưng số khách hàng máy móc và cực đoan vào các yếu tố phong thuỷ, ngũ hành và hiểu không đúng bản chất cũng tăng lên theo tỷ lệ thuận.

Sơn thế nào cho đẹp?

Trước hết, cần phải hiểu rằng sơn tường chỉ là phần vỏ, ngoài yếu tố kỹ thuật bảo vệ cho kết cấu chịu lực, kết cấu bao che thì nó chỉ làm tô điểm, trang sức cho công trình chứ không quyết định được giá trị thẩm mỹ công trình. Nếu như màu sơn đẹp thì có thể điều đó làm cho một công trình tốt đẹp hơn, và sơn xấu có thể làm công trình xấu đi; nhưng chắc chắn rằng sơn (dù đẹp đến mấy) không thể cứu được một công trình mà thẩm mỹ kiến trúc kém. Vì lẽ đó, việc sơn tường cho công trình cần nghiên cứu trên cơ sở kiến trúc để làm tăng giá trị của kiến trúc (cũng như che đi những khiếm khuyết nếu có). Đặc biệt, đó là việc phân khối, phân mảng bằng màu sắc để làm nổi bật ý đồ kiến trúc, khai thác thêm hiệu quả ánh sáng bằng màu sắc. Khi đã định hình với việc phân mảng, phân khối rồi thì sẽ có được số lượng những màu cần thiết, mối quan hệ giữa các màu (tương đồng, đối cực…)

Trong thực tế, thiên nhiên và thực tế công trình xây dựng đã có sẵn một số màu bất biến, và vì vậy đó cũng là một cơ sở để chọn màu tạo nên những hoà sắc cùng tông màu, hay tránh ra để không bị tranh chấp. Những màu thường có sẵn là màu xanh lá của cây cối; màu đất nung của ngói, của gạch gốm, gạch xây trần…; màu nâu gỗ tự nhiên của cửa gỗ, đồ nội thất; màu ánh kim của một số cấu kiện, thiết bị kim loại; màu đen của đá (phổ biến), màu trắng của cửa nhựa (phổ biến). Vì lẽ đó, chọn màu không cần quá nhiều, nếu không hẳn sẽ bị… loạn màu.

Có hai cách hoà sắc phổ biến: đó là hoà sắc cùng tông màu – là các màu trên cùng một dải màu, có sắc tố (sắc thái) tương đồng, nhưng sắc độ và cường độ khác nhau; (hoặc các màu tiệm cận nhau trong vòng màu); thứ hai, hoà sắc đối cực, sử dụng những màu đối nhau trong vòng màu. Với cách hoà sắc thứ hai thì nên cẩn trọng với kiến trúc và tiết chế với những màu mạnh, vì dễ gây chói, phản cảm. Kiến trúc lại là thực thể có khối tích to lớn hiện diện trong môi trường, gây ảnh hưởng thị giác tới nhiều người, vì vậy tránh không nên dùng những màu quá mạnh với mảng lớn. Màu đối cực chỉ nên là điểm xuyết nho nhỏ. Còn nếu sử dụng màu mạnh, màu nóng với mảng lớn thì nên đi cùng những màu trung tính hoặc hai màu – mà không màu – là đen và trắng.

Có những màu trong bảng màu sơn nhìn rất bình thường, nhưng lại rất hiệu quả với kiến trúc. Có những màu quá đậm hoặc quá nhạt nhưng nếu dùng đúng chỗ lại làm công trình rất đẹp. Những người thiết kế có kinh nghiệm luôn có một “bảng màu” của riêng mình, và mỗi người có một thói quen, sở thích dùng màu khác nhau. Đành rằng chọn màu sơn tường là việc mà chủ nhà thường xuyên can thiệp, thậm chí tranh hẳn quyền của nhà thiết kế (vì nó “dễ” và trực quan), nhưng nếu khéo thuyết phục, nhà thiết kế vẫn có thể giành lại quyền đó về mình, mặc dù cũng hoa mắt đấy, nhưng chắc chắn sẽ làm cho công trình đẹp hơn, và thậm chí có thể tạo nên cá tính, phong cách của riêng mình thông qua những sắc màu.

Bài và ẢNH: KTS Nguyễn Trần Đức Anh